Củ bạc hà núi có độc không ?

[Lạc Sơn]

Có phải củ bạc hà núi là củ ráy phải không, mà em nghe nói củ ráy ngứa và không ăn được ? Vậy liệu đung củ bạc hà núi có ngứa và gây độc không? Rất mong chương trình giải thích xem Củ bạc hà núi có độc không.

Em cảm ơn.

[Cayhuoc org]

Chào bạn. Nhà thuốc xin phép trả lời câu hỏi của bạn như sau:

Đúng củ và lá ráy rất ngứa nếu không biết cách sử dụng, thậm chí gây bỏng rát cổ họng cấp tính. Củ ráy (bạc hà núi) chỉ thànht huốc và có thể sử dụng khi biết chế biến đúng cách hoặc sử dụng các sản phẩm thảo dược đã được qua sơ chế chuẩn theo đông y.

Củ bạc hà núi/củ ráy là gì?

Tên khoa học: Cây “bạc hà núi” mà nhiều người rỉ tai là một loài ráy. Theo các tài liệu dược liệu, bạc hà núi chính là Alocasia odora – một loại thân thảo họ Ráy (Araceae). Ở Việt Nam cây còn gọi là ráy dại, và thường bị nhầm với dọc mùng (bạc hà) – một loại môn ăn được

Phân biệt: Lá và thân dọc mùng (Colocasia gigantea) thường được ăn, còn củ ráy nằm dưới đất chỉ dùng làm thuốc.

Vì sao củ ráy có thể gây ngứa?

Tất cả bộ phận của Alocasia odora chứa các tinh thể oxalat dạng kim. Khi ăn sống, chúng tạo cảm giác như hàng trăm chiếc kim nhỏ cắm vào miệng và cổ họng. Các tinh thể này kích thích niêm mạc, gây tê môi, lưỡi, bỏng rát và có thể phù nề thanh quản. Theo Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế, nhiều người nhập viện vì nhầm củ ráy với dọc mùng; ngay cả khi sơ chế sạch củ vẫn có thể gây tê và sưng miệng.
Tuy nhiên củ ráy (bạc hà núi vẫn có thể dùng được làm thuốc nếu chế biến đúng cách).

Làm sao để dùng được củ ráy làm thuốc ?

Từ điển cây trồng nhiệt đới nhấn mạnh: calcium oxalat chỉ bị phá huỷ khi được nấu chín kỹ hoặc sấy khô, khi đó cây mới dùng được.

Trong dân gian: Củ ráy được phơi khô hoặc luộc chín để làm dược liệu với liều lượng nhỏ. Một số tài liệu dân gian cho rằng củ ráy giúp thanh nhiệt, tiêu viêm, hỗ trợ điều trị đau nhức khớp, bệnh gout…. Tuy nhiên, các báo cáo khoa học hiện nay chưa chứng minh chắc chắn công dụng này và chủ yếu dựa trên kinh nghiệm truyền miệng.

Cách sơ chế an toàn: Các nguồn y tế (Vinmec, Pharmacity) hướng dẫn người dân không ăn trực tiếp củ ráy tươi. Khi chế biến cần đeo găng để tránh ngứa; nên phơi khô hoặc nấu chín kỹ để phá hủy oxalat. Người có thể trạng yếu, lạnh, phụ nữ mang thai hoặc bệnh nặng không nên tự sử dụng loại dược liệu này.
Không nên tự điều trị: Các bác sĩ cảnh báo, nhiều “bài thuốc” lưu truyền trên mạng chưa được kiểm chứng; tự ý ăn củ ráy chữa bệnh có thể gây hại hơn lợi. Nếu lỡ ăn phải củ ráy sống, cần súc miệng nước muối, uống nước lạnh và đến cơ sở y tế để theo dõi

Kết luận

Củ bạc hà núi (củ ráy) là củ của cây Alocasia odora chứ không phải dọc mùng (bạc hà) dùng nấu canh. Trong củ và lá tồn tại các tinh thể canxi oxalat và nhiều hợp chất khác khiến cây gây ngứa rát, bỏng niêm mạc và có thể dẫn đến phù nề đường thở nếu ăn sống. Mặc dù củ ráy được dân gian dùng làm thuốc sau khi chế biến kỹ, ráy không phải là thực phẩm; người dân không nên tự ý ăn hoặc chữa bệnh bằng củ này. Nếu muốn dùng làm dược liệu, cần sơ chế cẩn thận, tuân theo hướng dẫn của thầy thuốc y học cổ truyền, và nên tham khảo ý kiến bác sĩ để bảo đảm an toàn.

[Người viết]

Bài viết