Tải: APP cây thuốc Android

Cây tầm sét, tầm xoọng cây nào có độc, cây nào làm thuốc?

Cây tầm sét

Ở nước ta, có 2 loại cây có tên rất đặc biệt và không thể giải thích tên của nó, đó là tầm sét và tầm xoọng. Dây tầm sét (hay còn gọi là bìm bìm xẻ ngón) thì không có liên quan gì đến “lưỡi tầm sét” và “ngài Thiên Lôi” cả. Nó chỉ là một loại dây leo bằng thân quấn, có rễ củ như khoai lang. Còn cây tầm xoọng, cái tên lạ lẫm này cũng chưa ai giải thích được.

Tuy nhiên, y học cổ truyền thì có ghi nhận về công dụng làm thuốc của hai loại cây này. Trong đó, củ tầm sét là có độc, khi dùng cần lưu ý cẩn trọng và chỉ dùng ngoài da.

Công dụng của củ tầm sét – theo dòng lịch sử

Cây tầm sét (Dây tầm sét) là loại dây leo bằng thân quấn, có tên khoa học là Ipomoea mauritiana (tên đồng nghĩa là Ipomoea digitata, Ipomoea paniculata), thuộc họ Khoai lang. Ở Trung Quốc, dây tầm sét được gọi là san thủ long 栅手龙 (1) (2).

Hoa tầm sét giống như hoa rau muống nhưng có màu hồng và phiến lá xẻ thùy chân vịt (do đó nó còn có tên là bìm bìm xẻ ngón).

Củ tầm sét

Củ tầm sét

Được biết, rễ củ của cây tầm sét là bộ phận được dùng làm thuốc trong y học cổ truyền nhưng nó có độc. Vì vậy, nó thường chỉ được dùng ngoài da.

Theo công trình Từ điển cây thuốc Việt Nam (tập 2) thì củ tầm sét đã được dùng từ thế kỷ 14 với công dụng điều trị mụn nhọt (lấy củ giã nát đắp lên).

Đến thời Tây Sơn (vào khoảng thế kỷ 18), dân gian dùng củ tầm sét làm thuốc điều trị đau xương tê thấp bằng cách giã nát rồi đem chưng với đồng tiện, sau đó để nguội thì dùng xoa bóp ngoài da (chỗ đau nhức).

Tầm sét

Tầm sét

Hiện nay, ở nước ta, dân gian thường chỉ dùng củ tầm sét để điều trị nhọt làm mủ bằng cách giã nát rồi đắp lên. Ở Trung Quốc, người ta cũng dùng củ giã nát và đắp ngoài da khi bị ung sang, viêm tuyến sữa (ở phụ nữ sau sinh) hoặc bị sưng hạch.

Đối tượng cần tránh: Những người đang yếu mệt và phụ nữ mang thai không nên dùng.

Thông tin thêm

  1. Trên thực tế, có một số trường hợp dân gian vẫn dùng củ tầm sét nấu lấy nước uống (với tác dụng giảm đau và tẩy nhẹ). Tuy nhiên, chúng tôi không giới thiệu trong bài viết này là vì như đã nói, vị thuốc này có độc nên chúng ta chỉ nên dùng ngoài da theo sự chỉ định của thầy thuốc (với các công dụng mà loại củ này có thể điều trị, nếu có thể thay thế bằng các vị thuốc khác thì chúng ta nên thay thế).
  2. Có nơi dùng và gọi củ tầm sét là cát căn (vì dùng nó với công dụng bồi bổ như cát căn), tuy nhiên, cần phân biệt và làm rõ hai loại này khi sử dụng vì cát căn (củ sắn dây) có nhiều công dụng khác với củ tầm sét (1).

Cây tầm xoọng – từ cái tên lạ đến bài thuốc quen

Ngoài cây tầm sét thì ở nước ta còn có một loài khác cũng có cái tên khó giải thích, đó là “tầm xoọng“, có tên khoa học là Severinia monophylla, đồng nghĩa: Atalantia buxifolia, Limonia monophylla, Atalantia bilocularis… (1).

Cây tầm xoọng

Cây tầm xoọng

Trên thực tế, nó chính là cây quýt gai mà nhiều người hay trồng làm cảnh, toàn cây đầy gai, trái rất nhỏ, tròn và thuộc loại thân gỗ nhỡ, cao không quá 2 m. Ngoài các tên gọi này, cây tầm xoọng (quýt gai) còn được gọi là cây độc lực, cây gai xanh, cây mền tên…

Lá và rễ: Ở nước ta, rễ cây tầm xoọng được nấu lấy nước uống để điều trị tê thấp (bằng cách lấy rễ thái nhỏ, phơi khô rồi nấu lấy nước uống từ 10 – 15 g mỗi ngày).

Bên cạnh đó, cả lá và rễ của cây tầm xoọng cũng được dùng điều trị đau lưng gối và viêm khớp xương do phong thấp (sắc uống từ 10 – 15 g rễ hoặc lá đã phơi khô, với rễ thì ta có thể phơi nắng còn với lá tầm xoọng thì ta phơi gió cho khô dần).

Quả: Ngoài lá và rễ thì quả cây tầm xoọng cũng được dùng làm thuốc với công dụng điều trị ho. Cách dùng: hái 8 – 16 g quả tầm xoọng xanh, đem hấp với đường cho chín rồi nghiền nát và uống (1).

Nguồn tham khảo
  1. Võ Văn Chi, Từ điển cây thuốc Việt Nam, tập 2, NXB Y học, HN, 2018, trang 787 – 788.
  2. 栅手龙https://baike.baidu.com/item/%E6%A0%85%E6%89%8B%E9%BE%99/15385209, ngày truy cập: 06/ 04/ 2021.

Nếu thấy bài viết trên có ích, các bạn hãy chia sẻ trên Facebook cho người thân và bạn bè mình biết nhé. Cảm ơn bạn!


*Lưu ý: Tác dụng của sản phẩm có thể tùy thuộc vào cơ địa mỗi người

*Giá trên chưa bao gồm phí vận chuyển Bưu điện, tham khảo Giá cước vận chuyển

Gửi thuốc toàn quốc, giao thuốc tận nơi <---> Nhận thuốc rồi mới thanh toán tiền.

XEM THÊM

Gửi câu hỏi cần giải đáp:

Hỏi B.sĩ
GỌI
Messenger